خانه داری, دوخت و دوز, مجله اینترنتی

معرفی سه نوع از هنرهای دست دوز ایرانی

انواع هنرهای دست دوز ایرانی

هنر زنان ایرانی در کل در دنیا مشهور است. زنان ایرانی از دیرباز با سوزن و نخ از پارچه‌های ساده، تابلویی از هنر و رنگ را نقش می‌بستند. برخی از این هنرهای دست دوز همچنان توسط بعضی از بانوان ادامه دارد. اما برخی دیگر شاید به ورطه فراموشی سپرده شده باشند. در این مطلب از دوخت دوز به معرفی سه نمونه از انواع هنرهای دست دوز ایرانی می‌پردازیم که بیشتر آن‌ها را در موزه‌های دنیا نیز می‌توان دید.

کمند دوزی

هنر کمند دوزی از هنرهای اصیل و قدیمی ایرانی است. این هنر در آثار به‌جامانده از دوره هخامنشی و اشکانیان دیده‌شده است. هنر کمند دوزی روی پارچه‌ها در موزه‌های دنیا و ایران نیز دیده می‌شود. این نوع از سوزن‌دوزی به‌عنوان یک دوخت تنها در تزئینات پارچه به کار نمی‌رود. از این نوع دوخت به‌عنوان تکمیل‌کننده طرح روی پارچه یا دوخت‌های دیگر مانند قلاب‌دوزی، پته‌دوزی و ملیله‌دوزی استفاده می‌شود.

کمند دوزی
کمند دوزی مناسب حاشیه سجاده و جانماز

نحوه انجام کمند دوزی به این شکل است که ابتدا نقش و طرح خود را روی پارچه طراحی کرده، سپس روی طرح را قیطان گذاری یا فتیله گذاری می‌کنند و به فواصل معین با استفاده از نخ‌های گلابتون زرین یا سیمین (طلایی و نقره‌ای) و یا نخ‌های ابریشمی رنگارنگ بست می‌زنند. این نوع دوخت را می‌توان در حاشیه سجاده‌ها، تابلوهای تزئینی، پرده‌ها، رو کوسنی و همچنین پرده خانه خدا مشاهده کرد.

سکمه‌دوزی، از زیباترین انواع هنرهای دست دوز ایرانی

سکمه یا چشمه‌دوزی یکی از هنرهای دستی و قدیمی اصفهان به شمار می‌آید. در این هنر با استفاده از تار و پود خود پارچه طرح و نقش را ایجاد می‌کنند. بدین ترتیب که ابتدا طرح و نقش را روی پارچه منتقل کرده و تاروپود را شمارش می‌کنند و سپس قسمت‌هایی که باید به‌صورت توری شکل دربیایند را به بیرون می‌کشند. این تاروپود نخ‌کش شده را با دوخت دندان‌موشی یا زنجیره به هم می‌دوزند. این هنر نیاز به دقت و حوصله زیادی دارد، زیرا با بیرون کشیدن اشتباهی تار یا پود نقشه طراحی‌شده از بین می‌رود.

سکمه دوزی
سکمه دوزی نیاز به دقت و تمرکز زیادی دارد

ملیله‌دوزی

قدمت این هنر از آثار به‌جامانده ۲۵۰۰ یا ۳۰۰۰ سال پیش برآورد شده است. از ملیله‌دوزی در دوره ساسانیان در لباس‌های افراد لشگری و کشوری استفاده می‌شد. این هنر در بیشتر نقاط ایران رواج دارد. در این هنر دست دوز از مفتول‌های طلایی و نقره‌ای که به شکل فنری درآمده‌اند برای دوخت روی پارچه استفاده می‌شود. این مفتول‌ها انعطاف ندارند و در صورت کشیده شدن حالت خود را از دست می‌دهند.

هنر ملیله دوزی
یک نمونه ملیله دوزی

نحوه انجام ملیله‌دوزی به این شکل است که ابتدا متقال یا پارچه کتان به اندازه پارچه‌ای که قصد ملیله‌دوزی روی آن دارند را می‌برند و تمام سطح آن را با محلولی ترکیب‌شده با سریش و آب می‌پوشانند. سپس پارچه موردنظر برای ملیله‌دوزی را روی آن قرار می‌دهند و روی آن را برای از بین بردن چروک دست می‌کشند. این کار را چندین مرتبه انجام می‌دهند تا دو پارچه به یکدیگر بچسبند. بعد از خشک شدن پارچه‌ها نقش موردنظر را روی پارچه منتقل می‌کنند و با ملیله می‌دوزند. خود ملیله‌ها را با نخ‌ و سوزن محکم می‌کنند. برای نقش‌های برجسته نیز مقداری پنبه قرار می‌دهند و روی آن ملیله می‌دوزند.
امیدواریم که از این بخش نهایت لذت را برده باشید.
اگر شما هم به خیاطی و دوخت و دوز علاقه دارید، مقاله آشنایی با مدل های مختلف سوزن خیاطی را بخوانید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نوزده − 18 =